بریکس بهعنوان سازمانی فراقارهای با توسعه و رشد فزاینده، مسیر حرکت به سمت چندجانبهگرایی و نظم نوین جهانی را هموار میکند.
طرح مفهومی بریکس بین سالهای ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۸ میلادی (۱۳۷۵ تا ۱۳۷۷) ریشه دواند و مبانی نظری و عملی این توسعه در آن زمان بهوضوح آشکار بود؛ زیربنای نظری را میتوان در دیدگاه یوگنی پریماکوف، وزیر خارجه وقت روسیه، یافت که یک مثلث استراتژیک اوراسیا متشکل از روسیه، هند و چین (ریک) را با هدف تنوعبخشی به سیاست خارجی روسیه و دور کردن آن از اتکای بیش از حد به کشورهای غربی پیشنهاد کرد.
این ایده برای اولین بار در سفر رسمی او به هند در سال ۱۹۹۸ میلادی (۱۳۷۷) بیان شد. در سال ۱۹۹۷ (۱۳۷۶)، روسیه و چین اعلامیه مشترک در مورد جهان چندقطبی و ایجاد نظم بینالمللی جدید را تصویب کردند. با این حال، به دلایل مختلف، مثلث استراتژیک پیشبینیشده نتوانست در دهه ۱۹۹۰ میلادی (دهه ۱۳۷۰) تحقق یابد.
امروزه، هر سه کشور با موفقیت اختلافهای خود را کنار گذاشتهاند و نهتنها در بریکس، بلکه از سال ۲۰۰۱ (۱۳۸۰)، از طریق چارچوب RIC، بهطور فعال با یکدیگر همکاری میکنند و به جنبههای نظامی، سیاسی و مسائل امنیتی میپردازند.
جلسه افتتاحیه وزرای امور خارجه BRIC پس از نشست مهمانان اجلاس G8 در سن پترزبورگ، که در جولای ۲۰۰۶ (تیر/مرداد ۱۳۸۵) برگزار شد، شکل گرفت، تنها چند ماه بعد، در سپتامبر همان سال (شهریور/مهر ۱۳۸۵)، چهار وزیر در حاشیه شصتویکمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل برای یک ناهار غیررسمی مشترک در نمایندگی دیپلماتیک برزیل در نیویورک -ابتکاری به ریاست سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه- دوباره گرد هم آمدند.
در طول این جلسه، طرفین توافق کردند که همکاری چندجانبه بین کشورهای خود را تقویت کنند؛ به رسمیت شناختن منافع مشترک بین روسیه و پنج کشور دیگر BRICS بیشتر تقویت شد. این گفتوگو راه را برای جلسه بعدی وزرای امور خارجه BRIC در سال ۲۰۰۷ میلادی (۱۳۸۶)، که در حاشیه شصتودومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل برگزار شد، هموار کرد. در طول این گردهمایی، تصمیمی اساسی برای ایجاد یک سازوکار مشورتی در سطح معاون وزیر، همراه با تعاملات منظم بین نمایندگان دائم در سازمان ملل اتخاذ شد. اولین نشست جامع رؤسای سیاست خارجی کشورهای عضو بریکس در مه ۲۰۰۸ (اردیبهشت/خرداد ۱۳۸۷) در یکاترینبورگ برگزار شد که مکمل جلسه دیگری در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر همان سال (شهریور/مهر ۱۳۸۷) بود.
در اینجا، طرفین به مسائل مهمی مانند معماری مالی جهانی، بحران غذا، تغییرات اقلیمی و افزایش همکاری پرداختند. پس از نشست یکاترینبورگ، بیانیه مشترکی صادر شد که موضع واحد طرفین را در مورد مسائل کلیدی توسعه جهانی نشان میداد. این لحظه، نقطه عطف مهمی بود که تعهد کشورهای بریکس را نهتنها به همکاری اقتصادی، بلکه به همسویی سیاسی نیز نشان میداد و منعکسکننده دیدگاه مشترک در مورد بسیاری از مسائل مهم در دستور کار جهانی بود.
از آن زمان، نشستهای وزرای امور خارجه به یک امر عادی تبدیل شده است؛ در نوامبر ۲۰۰۸ (آبان/آذر ۱۳۸۷)، نشستهای وزرای دارایی کشورهای عضو بریکس توسط برزیل آغاز شد و درست پیش از اجلاس گروه ۲۰ در سائوپائولو برگزار شد, متعاقباً، از رؤسای بانکهای مرکزی هر چهار کشور برای شرکت در این جلسه دعوت شد. در طول این جلسه افتتاحیه، وزرا و رؤسای بانکهای مرکزی به طیف وسیعی از مسائل فوری، از جمله تثبیت و تنظیم بازارهای مالی بینالمللی، تهدید حمایتگرایی (پروتکشنیسم) و اصلاح مؤسسات مالی بینالمللی پرداختند. آنها همچنین بر توزیع مجدد سهمیههای صندوق بینالمللی پول (IMF) که برای بررسی در ژانویه ۲۰۱۱ میلادی (دی/بهمن ۱۳۸۹) تعیین شده بود، تخصیص حق برداشت ویژه، نقش ارزهای ذخیره و فعالسازی یک مدل درآمدی جدید تمرکز کردند.
با اذعان به ضرورت هماهنگی در امور مالی و اقتصادی، این نشستها به یک برنامه منظم تبدیل شد که عمدتاً پیش از هر جلسه وزیران گروه بیست و در حاشیه نشستهای صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی برگزار میشد. علاوه بر این، در آستانه اجلاس گروه هشت که در جولای ۲۰۰۸ میلادی (تیر/مرداد ۱۳۸۷) در تویاکوی ژاپن برگزار شد، رهبران BRIC اولین جلسه غیررسمی خود را برگزار کردند. روسیه همچنین رهبری یک گفتوگوی امنیتی را بر عهده داشت که اولین بار در مه ۲۰۰۹ (اردیبهشت/خرداد ۱۳۸۸) در مسکو برگزار شد. اولین اجلاس بریک در ژوئن ۲۰۰۹ میلادی (خرداد/تیر ۱۳۸۸) در یکاترینبورگ برگزار شد. در طول این رویداد، چندین سند کلیدی از جمله اعلامیه یکاترینبورگ و برنامه اقدام بریک به تصویب رسید.
پیوستن آفریقای جنوبی و تثبیت جایگاه بریکس
در فوریه ۲۰۱۱ میلادی (بهمن/اسفند ۱۳۸۹)، آفریقای جنوبی به این گروه پیوست و بریک را به بریکس تبدیل کرد. این گسترش، تغییر قابلتوجهی در موقعیت جهانی این گروه ایجاد کرد. اگرچه اقتصاد آفریقای جنوبی در مقایسه با سایر کشورهای بریکس بهطور قابل توجهی کوچکتر بود، اما عضویت آن، این گروه را فراگیرتر و نمایندهتر کرد. بریکس شروع به تثبیت جایگاه خود بهعنوان معتبرترین و نمایندهترین گروه کشورهای در حال توسعه غیرغربی کرده است.
با گذشت زمان، همکاری بریکس گسترش یافته و حوزههای جدیدی مانند زیرساخت، انرژی و سرمایهگذاری را در بر گرفته است.
بانک توسعه جدید (NDB)
در سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۳)، بریکس «بانک توسعه جدید» (NDB) و «ترتیبات ذخیره مشروط» را تأسیس کرد. این ابتکارها، آغاز تلاشهای این گروه برای ایجاد جایگزینهایی برای سیستم اقتصادی جهانی تحت سلطه غرب بود. با گذشت زمان، این مأموریت به اولویت اصلی بریکس تبدیل شد و بهطور قابل توجهی گسترش یافت.
فعالیتهای بانک توسعه جدید نیز بهطور قابلتوجهی تشدید شده است. برای مثال، مرکز منطقهای آفریقا در بانک توسعه جدید (NDB) در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) در آفریقای جنوبی افتتاح شد و پس از آن مراکز مشابهی در برزیل، روسیه و هند به ترتیب در سالهای ۲۰۱۹، ۲۰۲۰ و ۲۰۲۲ (۱۳۹۸، ۱۳۹۹ و ۱۴۰۱) افتتاح شدند.
عضویت در NDB نیز افزایش یافته است، بهطوری که بنگلادش و امارات رسما در سال ۲۰۲۱ (۱۴۰۰)، مصر در سال ۲۰۲۳ (۱۴۰۲) و اروگوئه در سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴) به آن ملحق شدند. گسترش بالقوه بریکس در سال ۲۰۲۲ (۱۴۰۱)، تحت ریاست چین در بریکس، دستور کار را گسترش داد و شامل بحثهایی در مورد جذب اعضای جدید به گروه شد. این تمرکز بر گسترش، منعکسکننده موفقیتهایی بود که بریکس در طول سالها به دست آورده بود و تغییر قابلتوجهی به سمت نظم جهانی چندقطبی ایجاد کرده بود.
ظهور آنچه که «اکثریت جهانی» نامیده میشود -ائتلافی متنوع از کشورهای در حال توسعه غیرغربی با هدف اعمال حاکمیت خود و حمایت از یک سیستم حاکمیت جهانی عادلانهتر- نیروی محرکه این تغییر بوده است.
تکامل بریکس
بریکس یک سازمان بزرگ بیندولتی است که نماینده اقتصادهای نوظهور پیشرو مانند برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی است. هدف سازمان بریکس ارتقای همکاری اقتصادی، تقویت صدای کشورهای جنوب جهانی و عمل به عنوان وزنه تعادل در برابر نهادهای جهانی به ریاست غرب است.
بریکس در سالهای ۲۰۲۴-۲۰۲۵ (۱۴۰۲-۱۴۰۴) گسترش یافت و اکنون شامل اعضایی مانند مصر، اتیوپی، ایران، عربستان، امارات و اندونزی است. بریکس مانند سازمان ملل دفتر مرکزی اصلی ندارد، اما نهاد اصلی آن، بانک توسعه جدید (NDB)، در شانگهای چین مستقر است.
سازمان بریکس که در ابتدا شامل برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی بود، برای افزایش نفوذ ژئوپلیتیکی، ارتقای همکاری اقتصادی و عمل بهعنوان وزنه تعادل در برابر نهادهای تحت سلطه غرب طراحی شده است.
بریکس بیش از ۴۰ درصد از جمعیت جهان و ۳۷ درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی را تشکیل میدهد و هدف آن تغییر حکومت جهانی به سمت چندقطبی است؛ بریکس با پیوستن اعضای جدید مصر، اتیوپی، ایران، امارات و اندونزی بهعنوان اعضای کامل پس از دورههای گسترش در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ (۱۴۰۲ و ۱۴۰۴)، بهطور قابل توجهی گسترش یافته است.
- ساختار کامل و کشورهای عضو بریکس
بریکس یک سازمان بیندولتی است که نماینده اقتصادهای نوظهور بزرگ است. بریکس مخفف برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی است. این سازمان در سال ۲۰۲۴ میلادی (۱۴۰۲/۱۴۰۳) یک گسترش مهم را پشت سر گذاشت که منجر به معرفی اعضای جدید شد.
بریکس اکنون شامل ۱۱ عضو کامل مانند برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی، اندونزی، ایران، عربستان و امارات است. از سال ۲۰۲۶ میلادی (۱۴۰۴/۱۴۰۵)، چندین کشور بهعنوان کشورهای شریک بریکس، از جمله بلاروس، بولیوی، قزاقستان، کوبا، مالزی، نیجریه، تایلند، اوگاندا و ازبکستان به این گروه پیوستند.
هند در اول ژانویه ۲۰۲۶ (۱۱ دی ۱۴۰۴) میزبان ریاست بریکس شد و این مسئولیت را از برزیل تحویل گرفت.
عضویت کامل ایران در بریکس
پذیرش اولیه و دعوت از ایران برای پیوستن به گروه بریکس در دوم شهریور ۱۴۰۲ در جریان پانزدهمین اجلاس سران این گروه در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی اعلام شد؛ پیوستن ایران به قدرتمندترین بلوک نوظهور اقتصادی جهان نشانهای از تقویت رویکرد چندجانبهگرایی و افول تسلط یکجانبه آمریکا بر اقتصاد بینالملل است.
عضویت رسمی ایران در گروه بریکس از ژانویه ۲۰۲۴ (دی ۱۴۰۲) عملیاتی شد، نقطه عطفی در سیاست خارجی و دیپلماسی اقتصادی کشور بهشمار میرود؛ این رویداد با ایجاد پیوند میان ایران و بزرگترین اقتصادهای نوظهور جهان از جمله چین، هند، برزیل و روسیه، موقعیت ژئوپلیتیک ایران را در منطقه و عرصه بینالمللی ارتقا بخشیده است.
حضور در این بلوک، بستر مناسبی برای توسعه همکاریهای چندجانبه، نقشآفرینی در ترانزیت منطقهای مانند کریدور شمال-جنوب و افزایش وزنه سیاسی ایران در تقابل با یکجانبهگرایی غربی فراهم میسازد.
بحث در مورد گسترش بیشتر بریکس
در هر منطقه کلان از جنوب جهان، کشورهایی وجود دارند که علاقهمند به پیوستن به بریکس هستند: خاورمیانه، آسیای مرکزی، جنوبی و جنوبشرقی، آمریکای لاتین و کشورهای جنوب صحرای آفریقا.
کارشناسان از جمله محتملترین اعضای آینده، ونزوئلا را نام میبرند که نامزدی آن در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۲/۱۴۰۳) بررسی شده است؛ کشور دیگری که مورد بحث قرار گرفته، مکزیک است.
سایر اعضای بالقوه شامل نیجریه (یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت آفریقا)، کشورهای غرب آفریقا مانند سنگال یا کشورهای منطقه ساحل شامل نیجر، بورکینافاسو و مالی هستند.
در آسیا، کارشناسان ویتنام را بهعنوان یک نامزد پیشرو برجسته میکنند.
بریکس به عنوان بستری مفید برای مشورت و همکاری در مورد مسائل معاصر با اهمیت جهانی و منطقهای و مسائل مربوط به حکمرانی سیاسی و اقتصادی جهانی عمل میکند.
اجلاس ۲۰۲۶ بریکس؛ ساختن برای تابآوری، نوآوری، همکاری و پایداری
اجلاس ۲۰۲۶ (۱۴۰۵) بریکس با موضوع «ساختن برای تابآوری، نوآوری، همکاری و پایداری» برگزار میشود. هند، بهعنوان رئیس بریکس برای سال ۲۰۲۶ (۱۴۰۴/۱۴۰۵)، میزبان هجدهمین اجلاس بریکس در ۱۲ و ۱۳ سپتامبر (۲۱ و ۲۲ شهریور) در بهارات مانداپام، دهلی نو خواهد بود.
این اجلاس، رهبران کشورهای عضو و شریک بریکس را به همراه مدعوین دور هم جمع خواهد کرد.
لازم به ذکر است که نشست سران قضایی کشورهای عضو بریکس روز شنبه، ۵ سپتامبر (۱۴ شهریور) برگزار خواهد شد.
فراتر از این اولویتهای اصلی، رهبران همچنین در مورد راههای تعمیق همکاری درونبریکس و تبادل نظر در مورد نگرانیهای مشترک جهانی و منطقهای بحث خواهند کرد.
حضور ایران در اجلاس روسای قوه قضاییه بریکس در هند
رئیس قوه قضاییه: موضوع اصلی اجلاس بریکس مسائل مرتبط با تجارت جهانی است
حجتالاسلام والمسلمین محسنیاژهای، رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران، روز پنجشنبه، ۱۲ شهریور در رأس یک هیئت عالی قضایی و حقوقی، بهمنظور شرکت در نشست سران قضایی کشورهای عضو بریکس، عازم دهلی هند شد.
رئیس قوه قضاییه پیش از عزیمت به هند، طی مصاحبهای در فرودگاه مهرآباد، با تشریح اهداف سفر هیئت عالی قضایی به اجلاس بریکس، اظهار کرد: این سفر به دعوت رسمی عالیترین مقام قضایی هند به منظور شرکت در اجلاس بریکس صورت میگیرد. موضوع اصلی اجلاس مذکور، در باب مسائل مرتبط با تجارت جهانی است؛ لکن در حاشیه این اجلاس، موضوعات مختلف دیگری مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
رئیس دستگاه قضا گفت: در این سفر تلاش خواهم کرد تا صدای مردم سلحشور و بصیر ایران اسلامی را که بیش از ۱۸۰ شب است غیرتمندانه و مؤمنانه خیابان و میدان را تسخیر کردهاند، به گوش جهانیان برسانم؛ مردمی که در استکبارستیزی و مقابلهی با متجاوز، سرآمد جهانیان هستند.
رئیس عدلیه تصریح کرد: با عنایت به تحمیل دو جنگ به مردم ایران اسلامی طی کمتر از یک سال از ناحیه رژیمهای آمریکا و صهیونیستی و استمرار جنایات آمریکا علیه ملت ایران، یکی از برنامهها و اهداف سفر هیئت عالی قضایی به هند، تشریح جنایات و تجاوزات آمریکا و رژیم صهیونسیتی به ملت ایران خواهد بود. دوست و دشمن و از جمله خود آمریکاییها اذعان دارند که در این دو جنگ به هیچ یک از اهداف نامشروع خود نائل نشدند و ایران اسلامی پیروز میدان بوده است.
قاضیالقضات خاطرنشان کرد: جهان در حال تحول است و نظام سلطه رو به افول میباشد؛ فلذا کشورهای مستقل باید در این تحول نقش موثری را ایفا کنند. دنیا در حال خروج از یکجانبهگرایی مستکبران و سلطهگران است و در این بین کشورهای عضو بریکس میتوانند منشأ اثر باشند.
حجتالاسلام والمسلمین محسنی اژهای، اظهار کرد: ایران و هند از تمدن و فرهنگ کهن و بعضاً مشترکی برخوردارند و میتوانند در تحولات و تطورات جهانی و خروج از یکجانبهگرایی نقش محوری داشته و تشریک مساعی کنند.
شایان ذکر است، شرکت و سخنرانی در مراسمات افتتاحیه و اختتامیه نشست سران قضایی کشورهای عضو بریکس، برپایی دیدارهای دوجانبه با مقامات قضایی کشورهای عضو و شرکت در کارگروههای تخصصی و پنلهای ویژه قضایی بریکس، از جمله برنامههای سفر رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران و هیئت همراه به هند خواهد بود.
بسط و توسعه معاضدتهای قضایی میان اعضای پیمان بریکس با هدف پایانبخشی به هژمونی قضایی غرب؛ مقابله با تروریسم اقتصادی و تحریمهای ظالمانه و همافزایی در مبارزه با جرایم سازمانیافته فرامرزی؛ از جمله اهداف نشستهای قضایی اعضای پیمان بریکس است.
انتهای پیام/